W ostatnim czasie opublikowano nową ustawę regulującą wiele aspektów życia obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Warto podkreślić, że nie jest to nowa wersja tzw. specustawy, lecz odrębny akt prawny, który wprowadza szereg zmian w zakresie legalności pobytu, dostępu do świadczeń socjalnych, opieki medycznej oraz rynku pracy.
Większość nowych przepisów weszła w życie 5 marca 2026 roku. Część zmian zaczęła obowiązywać wcześniej – m.in. w zakresie świadczenia 800+.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Kim jest beneficjent ochrony tymczasowej?
- Jak uzyskać numer PESEL UKR?
- Czy można wjechać do Polski bez ważnego paszportu?
- O utracie statusu ochrony tymczasowej
- Zakwaterowaniu i pomoc dla osób z grup szczególnej ochrony
- Czy obywatelowi Ukrainy dalej przysługuje opieka medyczna?
- O dostępie do rynku pracy
- Kiedy musisz przedłużyć dokumenty pobytowe
- Czy otrzymam 800+ jako bezrobotny rodzic?
- Podsumowanie
Status beneficjenta ochrony tymczasowej
Nowa ustawa wprowadza pojęcie „beneficjenta ochrony tymczasowej”.
Status ten przysługuje obywatelom państw wskazanych w decyzji Rady Unii Europejskiej dotyczącej ochrony tymczasowej. Obecnie decyzja ta obejmuje obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 roku.
Status ten nie dotyczy:
- cudzoziemców posiadających zezwolenia pobytowe uzyskane na podstawie przepisów ustawy o cudzoziemcach,
- osób ubiegających się o ochronę międzynarodową (azyl),
- obywateli państw Unii Europejskiej.
Beneficjent ochrony tymczasowej może zostać pozbawiony tego statusu, jeżeli:
- popełnił lub podżegał do popełnienia poważnego przestępstwa,
- stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa.
Uzyskanie statusu oraz numeru PESEL UKR
Status beneficjenta ochrony tymczasowej powstaje z chwilą przekroczenia granicy Polski przez obywatela państwa objętego decyzją Rady UE. Status ten obowiązuje początkowo przez 30 dni.
Aby go zachować, konieczne jest uzyskanie numeru PESEL ze statusem UKR w urzędzie gminy.
Osoby, które przekroczyły granicę nie bezpośrednio z Ukrainy, mogą podczas składania wniosku o nadanie numeru PESEL poprosić Straż Graniczną o rejestrację wjazdu.
Bez zmian pozostaje możliwość korzystania z cyfrowych dokumentów w aplikacjach:
- mObywatel
- Diia.pl
Wjazd do Polski bez ważnego paszportu
Nowe przepisy przewidują możliwość zezwolenia na wjazd do Polski obywatelowi Ukrainy, który nie spełnia standardowych warunków wjazdu, np. nie posiada ważnego paszportu.
Decyzję w takim przypadku podejmuje Straż Graniczna.
Utrata statusu ochrony tymczasowej
Wyjazd z terytorium Polski na okres dłuższy niż 30 dni powoduje utratę statusu beneficjenta ochrony tymczasowej.
Status może zostać ponownie przywrócony po kolejnym wjeździe do Polski.
Zakwaterowanie i pomoc dla osób z grup szczególnej ochrony
Osoby należące do tzw. grupy wrażliwej, które posiadają status PESEL UKR i nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie miejsca zamieszkania, mogą liczyć na:
- bezpłatne zakwaterowanie w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania,
- całodzienne wyżywienie.
Do grupy tej zaliczają się m.in.:
- osoby z niepełnosprawnościami,
- osoby w podeszłym wieku,
- kobiety w ciąży oraz matki dzieci do 12 miesiąca życia,
- dzieci z domów dziecka,
- osoby wymagające długotrwałego leczenia.
Dostęp do opieki medycznej
Bezpłatna opieka medyczna będzie przysługiwać w szczególności:
- osobom z grup szczególnej ochrony,
- ofiarom tortur lub przemocy,
- osobom nieletnim,
- kobietom w ciąży i po porodzie,
- osobom poszkodowanym w wyniku działań wojennych.
Osoby, które doznały obrażeń w wyniku działań wojennych i zostały przetransportowane do Polski w celu leczenia, będą mogły korzystać z bezpłatnej opieki medycznej oraz otrzymać bezpłatne protezy.
Dostęp do rynku pracy i działalności gospodarczej
Beneficjenci ochrony tymczasowej nadal będą mogli podejmować pracę bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, pod warunkiem zgłoszenia zatrudnienia do powiatowego urzędu pracy.
Możliwe będzie także prowadzenie działalności gospodarczej.
Nowe przepisy przewidują jednak, że od momentu wejścia ustawy w życie działalność gospodarczą będą mogli zakładać wyłącznie obywatele Ukrainy posiadający status PESEL UKR.
Osoby, które już wcześniej zarejestrowały działalność gospodarczą, będą mogły ją kontynuować na dotychczasowych zasadach.
Przedłużenie ważności dokumentów pobytowych
Wszystkie dokumenty pobytowe, których ważność wygasła po 24 lutego 2022 roku, zostają automatycznie przedłużone do 4 marca 2027 roku.
Dotyczy to m.in.:
- wiz krajowych,
- kart pobytu,
- zezwoleń na pobyt czasowy,
- pobytu w ramach ruchu bezwizowego.
Zmiany w świadczeniu 800+
Istotne zmiany wprowadzono również w zakresie świadczenia wychowawczego 800+.
Od 1 czerwca 2026 roku cudzoziemiec będzie mógł otrzymać świadczenie na dziecko wyłącznie wtedy, gdy będzie aktywny zawodowo.
Za osobę aktywną zawodowo uznaje się osobę, która:
- pracuje i podlega ubezpieczeniom społecznym,
- prowadzi działalność gospodarczą,
- jest zarejestrowana jako bezrobotna i aktywnie poszukuje pracy,
- pobiera emeryturę.
Warunkiem otrzymania świadczenia będzie również to, aby dziecko uczęszczało do placówki edukacyjnej w Polsce, np.:
- szkoły,
- przedszkola,
- uczelni.
Instytucja odpowiedzialna za wypłatę świadczenia może wstrzymać jego wypłatę w przypadku wątpliwości dotyczących miejsca zamieszkania dziecka.
Podsumowanie
Nowe przepisy znacząco zmieniają zasady funkcjonowania obywateli Ukrainy w Polsce. Regulacje dotyczą przede wszystkim:
- legalności pobytu,
- dostępu do świadczeń socjalnych,
- zasad korzystania z opieki zdrowotnej,
- warunków pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej.
Celem nowych regulacji jest uporządkowanie systemu wsparcia oraz dostosowanie go do zmieniającej się sytuacji społeczno-prawnej.
KANCELARIA SWB
ul. Piotrkowska 211 lok. 6/6A,
90-451 Łódź